PSZENŻYTO JARE

 

Mgr inż. Andrzej Najewski Słupia Wielka, 22.11.2013

Centralny Ośrodek Badania

Odmian Roślin Uprawnych

63-022 Słupia Wielka

PSZENŻYTO JARE

Jara forma pszenżyta jest w Polsce znacznie mniej popularna niż forma ozima. W roku 2012 powierzchnia uprawy pszenżyta jarego wynosiła ponad 170 tys. ha, co w porównaniu z rokiem 2011 oznacza wzrost o blisko 60 tys. ha. Większy areał uprawy w roku 2012 dotyczył wszystkich zbóż jarych i wynikał z konieczności zaorania wymarzniętych plantacji zbóż ozimych i rzepaku ozimego.

W krajowym rejestrze pszenżyta jarego znajduje się tylko dziewięć odmian. Ruch odmianowy w tym gatunku jest niewielki, w ciągu ostatnich trzech lat nie zarejestrowano ani też nie skreślono żadnej odmiany. Wszystkie zarejestrowane odmiany pszenżyta jarego pochodzą z hodowli krajowej (Hodowla Roślin Strzelce Grupa IHAR i DANKO Hodowla Roślin).

W tabeli 1 przedstawiono wyniki doświadczeń PDOiR z lat 2011-2013 dla ośmiu zarejestrowanych odmian pszenżyta jarego (dla odmiany Legalo brak wyników wartości gospodarczej). Doświadczenia PDOiR z pszenżytem jarym, podobnie jak dla większości zbóż, prowadzone są na dwóch poziomach agrotechniki – przeciętnym (a1) i intensywnym (a2). Poziom a2 w pszenżycie jarym obejmuje dodatkowo dwa zabiegi fungicydowe połączone ze stosowaniem nawozów dolistnych. Nie stosuje się natomiast regulatorów wzrostu (brak zarejestrowanych środków), a nawożenie azotowe na obu poziomach jest jednakowe.

Pszenżyto jare jest zbożem pastewnym, stąd o wyborze odmiany do uprawy decyduje głównie plenność. W ostatnim trzyleciu w doświadczeniach PDOiR, zarówno na poziomie a1 jak i a2, najlepiej plonowała odmiana Milewo. Nieznacznie gorsze wyniki uzyskały odmiany Dublet i Nagano, przy czym ta ostatnia odmiana gorzej plonowała w roku 2013. Słabo plonuje odmiana Matejko. Rok 2013 nie był również korzystny dla odmian Kargo i Milkaro. W ostatnich latach pogarszają się wyniki plonowania odmiany Andrus.

Przy wyborze odmiany ważne są także inne cechy rolniczo-użytkowe. W pszenżycie jarym szczególnie ważna jest genetyczna odporność na wyleganie, gdyż obecnie nie ma zarejestrowanych środków chemicznych zapobiegających wyleganiu. O tym, że jest to ważna cecha świadczy fakt, że cechę tę obserwuje się w prawie 70% doświadczeń. Dość znaczne są również różnice odmianowe. Pszenżyto jare jest gatunkiem stosunkowo mało odpornym na porastania ziarna w kłosie, jednak różnice odmianowe są niewielkie. W porównaniu z innymi zbożami pszenżyto jare cechuje się znaczną tolerancją na niskie pH gleby.

Na pszenżycie jarym najczęściej występującymi chorobami są septorioza liści i rdza brunatna, a także mączniak prawdziwy i septorioza plew. Rzadziej obserwuje się fuzariozę kłosów i brunatną plamistość liści, sporadycznie choroby podstawy źdźbła. Przy wyborze odmiany najważniejsze są jednak te choroby, w których występują większe różnice odmianowe – rdza brunatna i septorioza plew.

Powierzchnia plantacji nasiennych pszenżyta jarego w roku 2013 wynosiła ponad 2,1 tys. ha i była nieco niższa niż w roku 2012. Na rynku nasiennym największy udział, podobnie jak w latach wcześniejszych, mają odmiany Nagano i Dublet. Znaczną powierzchnię zajmują również kreacje Milewo, Andrus i Milkaro. Udział pozostałych odmian jest niewielki, poniżej 5%. Odmiany ze Wspólnotowego katalogu odmian roślin rolniczych (CCA) w pszenżycie jarym mają małe znaczenie. W kwalifikacji polowej jest tylko jedna odmiana, z udziałem poniżej 4%.

Tabela 1

Ważniejsze cechy rolniczo-użytkowe odmian pszenżyta jarego

(wg COBORU)

Odmiana

Rok wpisania do K R Plon ziarna a1 (dt z ha) Plon ziarna a2 (dt z ha) Masa 1000 ziaren (g) Zawartość białka (% s.m.) Dojrzałość woskowa Wysokość roślin (cm) Wyleganie Choroby podstawy źdźbła Mączniak prawdziwy Rdza brunatna Brunatna plamistość liści Septorioza liści Septorioza plew Fuzarioza kłosów Porastanie ziarna

skala 9o

Andrus

2009

59,2

66,4

41,4

12,2

205

109

4

5

5

6

5

5

6

5

5

Dublet

2006

62,7

70,2

39,9

12,8

205

104

4

4

5

5

5

5

6

5

5

Kargo

1998

60,4

68,2

37,2

12,6

204

105

7

4

6

3

5

5

4

5

6

Matejko

2004

58,4

63,6

37,0

13,0

205

99

6

4

4

6

5

6

4

5

4

Mieszko

1999

60,9

68,1

38,9

12,7

204

111

5

5

5

4

5

4

6

5

6

Milewo

2008

64,2

70,8

39,5

12,5

203

109

5

6

5

6

5

5

6

5

5

Milkaro

2007

59,8

66,0

40,2

12,8

204

109

3

6

5

6

5

4

5

4

5

Nagano

2008

62,7

69,1

39,8

13,2

204

100

6

5

5

5

6

5

3

5

5

Plon ziarna: a1 – przeciętny poziom agrotechniki

a2 – wysoki poziom agrotechniki (ochrona przed chorobami i dolistne preparaty wieloskładnikowe)

Skala 9o – wyższy stopień oznacza korzystniejszą ocenę, dojrzałość woskowa – liczba dni od 1.01.

0 replies

Leave a Reply

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.