Wczesność odmiany kukurydzy a koszty suszenia ziarna

 

Dobór odmiany kukurydzy a koszty suszenia ziarna

Prof. dr hab. Tadeusz Michalski

W nowoczesnym rolnictwie odmiana należy do najważniejszych czynników plonotwórczych.. Jeśli porównamy plony różnych roślin z lat 60-tych i dzisiaj, to okazuje się że wzrost plonów jest dwu-, a nawet 4-krotny. Systematycznie rosnące plony roślin uprawnych to w 50-75% zasługa nowych, wchodzących do uprawy odmian. Dobór odpowiedniej odmiany do zasiewu przynosi duże korzyści produkcyjne, które wyrażają się zwyżką plonów ziarna, która wynosić może od 5%, nawet do 20%. Oprócz tego oczekiwać można innych korzyści w postaci lepszej zdrowotności, wyższych parametrów jakościowych itd.

Postęp odmianowy jest szczególnie widoczny w kukurydzy, w której hodowli najwcześniej wykorzystano szereg nowych metod i technik hodowlanych, które obecnie przejęto także w hodowli i nasiennictwie innych roślin. Dzięki opanowaniu techniki hodowli odmian mieszańcowych wykorzystujących efekt heterozji, plony ziarna kukurydzy (np. w USA) wzrosły z 20 do ponad 100 kwintali z jednego ha, czyli czterokrotnie.

Wykaz odmian wpisanych do Polskiego Rejestru ciągle zmienia się – wpisywane są nowe, a skreślane stare, mające mniejszą wartość gospodarczą. Pomimo to, liczba odmian w rejestrze od dziesięciu lat jest podobna i waha się między 140 a 170, z czego ok. ¼ to odmiany polskie. Co roku po przejściu dwuletnich urzędowych badań, do Rejestru wpisywanych jest kilkanaście nowych odmian. Taka stosunkowo duża liczba nowych odmian oznacza, że co roku na polski rynek trafia wiele interesujących kreacji, z których każda plonuje przynajmniej o 1-2% od średniej dla wiodących mieszańców, a ponadto niosą z sobą szereg nowych interesujących rolnika cech jak np. zwiększoną odporność na choroby, cechę przedłużonej zieloności, lepsza strawność. Kupując nową odmianę z tzw. „górnej półki”, liczyć się trzeba z trochę większymi kosztami zakupu – nakłady dodatkowe to 100-200 zł/ha będące różnicą ceny ziarna siewnego najnowszych odmian i odmian starych schodzących z rynku. Niezbędna jest też odpowiednia wiedza plantatora, bowiem aby kupiona odmiana dała dobry efekt, trzeba ją odpowiednio dobrać do warunków uprawy i potrzeb.

Wybierając odmianę kukurydzy na ziarno warto zwrócić uwagę na szereg istotnych dla tej produkcji cech. Przede wszystkim trzeba brać pod uwagę dwie cechy:

  • duży plon ziarna i wierność plonowania niezależnie od warunków siedliskowych
  • odpowiednia wczesność, tj. zdolność do uzyskania dojrzałości technologicznej w odpowiednio krótkim okresie
  • szybkie oddawanie wody.

W produkcji ziarna kukurydzy jedną najważniejszych cech jest wczesność odmiany. Określa się ją najczęściej liczbami FAO. W warunkach Polski dopuszczalna jest uprawa na ziarno odmian, których liczba FAO mieści się w granicach 150-300. Uprawa odmian najwcześniejszych (FAO < 210) jest możliwa w całej Polsce, również w północnych województwach. Dobra wczesność pozwala zebrać je na ziarno często już we wrześniu, ale plon ziarna jest z reguły nieco niższy niż form późniejszych. Z kolei największy potencjał plonowania mają odmiany średnio-późne (FAO 250-290), ale dają one ziarno o wysokiej wilgotności i dużych kosztach suszenia. Dlatego też najbardziej warto polecać uprawę odmian klasy FAO 220-240, a więc późniejszych wczesnych i średnio-wczesnych. Zasiew takich mieszańców stwarza warunki do uzyskania wysokich i stabilnych plonów oraz zapewnia minimalne ryzyko zbioru na ¾ obszaru Polski.

Rolników do uprawy późniejszych odmian skłania nieco wyższe plonowanie. Jak wynika z badań PDO, różnica w plonach wynosi najczęściej 5-10 kwintali. Jeśli przyjąć plon odmian średnio-wczesnych za 100, to odmiany wczesne plonują na poziomie 93-95%, a średniopóźne 103-105%. Ponadto odmiany wcześniejsze, dają lepiej wykształcone ziarno, a straty polowe i w czasie omłotu są mniejsze.

W pewnym przybliżeniu można przyjąć, że uprawiając odmiany wczesne ;powinno się uzyskać ziarno o wilgotności rzędu 25%; siejąc odmianę średniowczesną powinniśmy osiągnąć wilgotność ok. 30% zaś w przypadku średniopóźnych będzie to 35%. Oczywiście uwzględnić trzeba warunki lokalne, termin siewu i inne czynniki agrotechniczne, które mogą przesunąć tą skalę nawet o +/-10%. Niestety najczęściej mamy do cznienia ze wzrostem wilgotności. Tak więc zakres wilgotności, z jaką trafia ziarno do suszenia mieści się najczęściej między 25 a 40%. Przy takiej skali, koszt suszenia 1 tony waha się między 88 zł a 208 zł, a więc różni się 2,5 raza. Obciąża to znacznie koszt produkcji ziarna i sprawia, że przekroczona może być granica opłacalności jego produkcji. Wszystko zależy wtedy od uzyskanego plonu ziarna z hektara, bowiem trzeba pokryć koszty zakupów nasion, nawozów i środków ochrony oraz koszty aagrotechniki. Z różnych kalkulacji wynika, że nakłady te wynoszą 3-4 tys. złotych, w zależności od cen środków i metod uprawy. Zestawienie kosztów suszenia dla czterech zakresów wilgotności (25, 30, 35 i 40%), przy plonach 6-8-12 ton suchego ziarna – przedstawia tabela 1. Patrząc na wartość środkową plonowania tj. 9 ton ziarna, widać że koszt suszenia wynosi ok. 1000 zł przy wilgotności 25% i aż 2800 przy wilgotności 40%. Decyduje to o ostatecznej wielkości przychodu, tj. wpływowi ze sprzedaży, po odjęciu kosztu suszenia. Przyjmując, że minimalny nakład na agrotechnikę waha się między 2,7 a 3,5 tys. zł, przy wilgotności 25 % i cenie 580 zł/tonę opłacalność zapewni już plon siedmiu ton. Zbierając kukurydzę o wilgotności 30% trzeba mieć już ok. 8 ton mokrego ziarna, a przy 40% wilgotności trzeba zebrać ponad 13 ton, aby pokryć podstawowe koszty uprawy i zbioru.

Z powyższych kalkulacji jednoznacznie wynika, że kupując nową odmianę, nie wolno patrzeć tylko na plonowanie, ale większą nawet uwagę trzeba zwrócić na wczesność. Jak wykazują specjalne badania COBORU (w ramach PDOiR), zbierając odmianę klasy FAO 210 i 270 w takim samym terminie kalendarzowym, w typowym roku trzeba liczyć się z różnicą w wilgotności ziarna rzędu 6-7%. Przeliczając to na koszty suszenia ziarna, uprawa odmian wczesnych może obniżyć nakłady na suszenie ziarna o 500-1000 zł/ha.

W tabeli 2 przedstawiono uśrednione wyniki plonowania trzech odmian wzorcowych dla klas wczesności, z czterech stacji w regionie środkowo-zachodnim w roku 2014. Odmiana wczesna plonowała o 0,6-0,7 tony niżej niż odmiany średniowczesna i średniopóźna, ale miała wilgotność niższą o 3,8% w porównaniu do średniowczesnego i o 6,&% niższą niż mieszaniec średniopóźny. Przyjmując koszt suszenia w wysokości 8 zł za tonoprocent, łączny nakład na suszenie odmiany wczesnej wyniósł 1100 zł i był o prawie połowę niższy niż w przypadku odmiany średniopóźnej (tab. 2). Obliczając końcową wartość przychodu (przy cenie sprzedaży 580 zł), z odmiany wczesnej mimo niższego plonu, po odliczeniu kosztu suszenia przychód był o 600 zł wyższy niż z odmiany średniopóźnej.

Można oczywiście założyć, że odmiany późniejsze można zebrać o 2-3 tygodnie później i wówczas różnice w wilgotności w porównaniu do wcześniej zebranych odmian będą już niewielkie. Jak jednak wyszacować rosnące ryzyko nie zebrania plonu lub też znaczącego pogorszenia się jego jakości np. wyleganie, zniszczenie przez dziki lub jelenie albo też gwałtowny rozwój fuzariozy kolb i skażenie plonu mikotoksynami. A przecież późny zbiór to najlepsza metoda na zwiększenie strat w plonie kukurydzy i pogorszenie jego jakości.

Tabela 1. Koszty suszenia ziarna kukurydzy w zależności od jego wilgotności i plonu oraz końcowa wartość plonu kukurydzy po odjęciu kosztu suszenia

% wilg.

Plon ziarna wilg.

plon ziarna suchego

Przychód z sprzedaży ziarna (580 zł/t)

koszt suszenia zł/ha

Wartość plonu po odjęciu kosztu suszenia

25

6,9

6

3480

605

2875

25

10,3

9

5220

1022

4198

25

13,8

12

6960

1211

5749

 

 

 

 

 

 

30

7,4

6

3480

944

2536

30

11,1

9

5220

1415

3805

30

14,7

12

6960

1887

5073

 

 

 

 

 

 

35

7,9

6

3480

1334

2146

35

11,9

9

5220

2000

3220

35

15,9

12

6960

2667

4293

 

 

 

0

 

 

40

8,6

6

3480

1789

1691

40

12,9

9

5220

2683

2537

40

17,2

12

6960

3578

3382

  produkcja opłacalna (wartość > 3500 zł)  
  produkcja na granicy opłacalności (wartość 2700 – 3500 zł)  
  produkcja nieopłacalna (wartość <2700 zł)  

Tabela 2. Plonowanie i wilgotność ziarna trzech odmian*: wczesnej, średniowczesnej i średniopóźnej oraz wartość ich plonu po odjęciu kosztów suszenia

 

% wilg.

Plon ziarna wilg.

plon ziarna suchego

Przychód z sprzedaży ziarna (580 zł/t)

koszt suszenia

Wartość plonu po odjęciu kosztu suszenia

Odmiana wczesna

24,8

12,8

11,2

6479

1106,6

5372,0

Odmiana średniowczesna

28,4

14,3

11,9

6902

1650,3

5251,7

Odmiana średniopóźna

31,5

14,8

11,8

6844

2065,4

4778,6

*- zbiór w terminie optymalnym dla grupy średniowczesnej; średnia z 4 stacji w doświadczeniach PDOiR w 2014 r

0 replies

Leave a Reply

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.